۱۰ وظیفه اصلی مدیر تولید واحدهای پرورش قارچ دکمه ای

در پرورش قارچ خوراکی، یکی از شغل‌هایی که تعریف‌ شده است مدیر تولید واحد پرورش است. دسته‌بندی کلاسیک و مشخصی به‌صورت یک نسخه برای همه وجود ندارد ولی با توجه به حجم تولید، مسئولیت کارفرما و… شرح وظایف مدیر تولید می‌تواند متفاوت باشد و با توجه به حجم تولید، کارشناسان تولید را نیز زیر نظر مدیر تولید در نظر گرفت.

ولی اجازه بدهید یک تعریف عمومی از مدیر تولید داشته باشیم:

در ساده‌ترین تعریف مدیر تولید می‌توانیم به کسی بگوییم که مسئولیت کل تولید واحد پرورش قارچ دکمه ­ای را از تحویل کمپوست تا تحویل قارچ به واحد فروش عهده دارد. اگرتعداد سالن ها و حجم تولید کم باشد می‌توان مسئولیت‌های دیگر را نیز به عهده وی گذاشت.

به نظر می‌آید که به ازای هر ۱۶ سالن ۲۵ تنی که ظرفیت تولید سالانه قارچ آن ۶۰۰ تن باشد، بایستی یک مدیر تولید متخصص تعریف کرد.

وظایف مدیر تولید:

۱- کنترل کیفیت کمپوست تحویلی

مدیر تولید باید از ابتدای کار ورود کمپوست و خاک پوششی به سالن‌ها را برای تک‌تک پارتی­ ها (از جهت کیفیت و دما و …) و همه ورودی مواد اولیه را کنترل کند و هرگونه ایرادی را تشخیص داده و درصدد رفع آن باشد.

۲- برنامه‌ریزی تولید

باید بر اساس حجم سالن‌ها و برنامه فروش قارچ و سیستم کارگری خود و شرایط خاص آن واحد، برنامه خود را جهت خرید کمپوست به کارفرما ارائه دهد و طبق همین پارامترها برنامه خاکدهی و هوادهی سالن‌های خود را پایه‌ریزی و اجرایی کند.

جهت مدیریت بهتر سالن‌های پرورش قارچ دکمه­ ای، ارائه‌ی گزارشات منظم از وضعیت سالن‌ها و کارکنان به کارفرما ضروری است، بهتر است این گزارشات را کتباً تهیه و به کارفرما تحویل دهند. دراین‌باره در مقاله­ های بعدی بیشتر صحبت خواهیم کرد.

۳- نظارت

مهم‌ترین وظیفه مدیر تولید را باید نظارت دانست. کنترل روزانه مراحل رشد تک‌تک سالن‌ها و ضمن اتخاذ تصمیم مناسب گزارش روزانه به مدیر کسب کار و پیش‌بینی هرگونه مشکلی در آینده و هر تغییری در کمیت و کیفیت محصول به واحد فروش اعلام گردد تا برنامه‌ریزی صورت گیرد.

انجام امور کارگری و تولیدی بعد از مدتی ممکن است تکراری و کسالت‌بار شود و برای همین مدیر تولید نباید به‌هیچ‌عنوان تمام امور نظارتی و کنترل خود را واگذار نماید. نباید روزمرگی امور کارگری و ساده انگاشتن امور باعث شود که آن‌ها را واگذار کند چه‌بسا واگذاری تمام امور نظارتی اشتباه بزرگی است که ممکن است یک واحد از آن ناحیه ضربه سنگینی متحمل شود؛ برای جلوگیری از آن باید لایه نظارتی کارفرما بر عملکرد مدیر تولید با تهیه چک لیست‌هایی در نظر گرفته شود. درباره چک لیست‌های مدیر تولید در مقاله­ های بعدی بیشتر صحبت خواهیم کرد.

۴- ارائه پروتکول­ های بهداشتی و کارگری و نظارت برانجام آن

از مهم‌ترین ابعاد مدیریتی یک مدیر تولید، نظارت بر ارائه برنامه‌های بهداشتی سالن‌های پرورش است. یکی از روش‌های جلوگیری از شیوع آلودگی‌ها در سالن‌ها، بررسی سالن‌ها و جلوگیری از گسترش آلودگی از یک سالن به سالن‌های سالم دیگر است. معمولاً برخی از کارگران درزمینه­ ی رعایت بهداشت، پایبند به قوانین نیستند و با کم‌ترین سهل‌انگاری امور بهداشتی را انجام نمی‌دهند یا ضروری نمی‌دانند، پس مدیر تولید باید با نظارت دائمی خود به این امور بپردازد و اجازه تمرد از برنامه را به پرسنل ندهد و در این مورد قاطع باشد. کوتاهی در این موارد می‌تواند خسارت زا باشد که مدیر تولید باید با رعایت اصول و اتخاذ تدابیر و مدیریت صحیح خود به کنترل آن بپردازد.

۵- پیش‌بینی و ارائه نیازهای آتی واحد

قبل از تمام شدن دوره‌های پرورش، مدیر تولید باید میزان نیازهای کمپوست و خاک‌پوششی و دیگر ملزومات را به کارفرما ارائه دهد. هم‌چنین با اتمام نهاده‌ها و دیگر موارد لازم وظیفه‌ی مدیر تولید است که آن را به کارفرما اطلاع دهد باید برای مصرف تمام مواد اولیه و ملزومات، یک حداقل سفارش در نظر گرفته شود وقتی به آن عدد رسید از طریق انباردار یا مدیر تولید به کارفرما درخواست خرید و تأمین شود.

۶- کنترل و نظارت بر امور کارگری سالن ­ها

نظارت بر کار کارگران برای انجام بهتر و سریع­تر کارها، جلوگیری از نزاع و گفتگو بین کارگران، کنترل نحوه‌ی عملکرد کارگران، بررسی عملکرد کارگران تازه وارد مخصوصاً در بحث قارچ چینی که نیاز به نظارت شدید و مداوم می‌باشد، (برای اطلاع بیشتر می‌توانید کتاب رایگان چگونه با قارچ چینی صحیح عملکرد خود را تا ۳۰ درصد افزایش دهیم؟ را دانلود و به دستورات کتاب عمل کنید) از وظایف مدیر تولید است.

۷- رفع اختلافات بین کارکنان واحد وایجاد نظم بین قسمت­ های مختلف

وجود ناهماهنگی و اختلافات بین کارکنان در سالن‌های مختلف پرورش قارچ، امری طبیعی است، آنچه که اهمیت دارد این است که مدیر تولید اختلافات را شناسایی کرده و نظم و ارتباط کاری مؤثری بین پرسنل ایجاد کند.

۸- بررسی نیازهای تعمیرات

بررسی سازه‌ها، تأسیسات، تجهیزات و وسایل اندازه‌گیری سالن‌های پرورش جهت رسیدگی و در صورت لزوم تعمیر و یا جایگزینی آن‌ها نیز از وظایف مدیر تولید است. باید یک چک‌لیست از نظارت‌های لازم بر تجهیزات و سرویس تعمیر نگه‌داری (مثل سرویس بویلر ها، چیلرها، هواسازها، تجهیزات آبیاری، سیستم روشنایی و …) تهیه نماید و بر اساس آن بر اجرای آن نظارت نماید درصورتی‌که واحد پرورش دارای واحد نت (نگهداری و تعمیرات) باشد بایستی آن را از واحد نت بخواهد.

۹- بررسی روزانه باردهی سالن‌ها، مقایسه بین فلش‌ها و روش انجام کار

از اهداف هر واحد پرورش قارچ دکمه‌ای، بهبود عملکرد می‌باشد. مدیر تولید باید میزان باردهی سالن‌های مختلف و باردهی فلش ­های مختلف را مقایسه کند و جهت بهبود عملکرد تدابیر لازم بیاندیشد.

۱۰- آموزش خود و گروه خود

از مهم‌ترین راهکارهای بهبود در تولید قارچ و رسیدن به عملکرد بالا، آموزش‌های نوین و به‌روز مطابق با پیشرفت‌های کشورهای برتر دنیا در این صنعت می‌باشد. بهتر است مدیر تولید نه‌تنها خودش را برای یادگیری روزانه آماده کند بلکه گروه کاری خود را نیز آموزش دهد. این آموزش‌ها می‌تواند خرید دوره‌های آموزش پرورش قارچ، کتب، شرکت در همایش‌های تخصصی داخلی و خارجی و یا بازدید از واحدهای موفق پرورش قارچ دکمه‌ای باشد.

چگونه از شر بیماری مایکگون در سالن‌های پرورش قارچ دکمه‌ای خلاص شوید؟

بیماری مایکگون با نام‌های حباب‌تر، کپک سفید، پوسیدگی نرم و بیماری وزیکولی نیز شناخته می‌شود. کلمه مایکگون یک واژه یونانی است و “مایکو” یعنی قارچ و ” گون” به معنی اندام بارده قارچ هست. از آنجایی‌ که این عامل قارچی تمایل دارد در اندام بارده قارچ به‌صورت انگل زندگی کند به آن مایکگون می‌گویند. عامل این بیماری Mycogone perniociosa می‌باشد.

علائم بیماری

۱- تشکیل توده‌های بافتی سیب‌زمینی شکل سفیدرنگ در سطح کلاهک

۲- قارچ‌هایی که در مراحل اولیه رشد به این بیماری آلوده‌ شده‌اند، توده‌های بدشکل سفیدرنگ روی کلاهک آن‌ها رشد می‌کند و با توسعه بیشتر، توده به رنگ قهوه‌ای درمی‌آیند و شروع به پوسیدن و از هم گسیختن بافت قارچ می‌کند.

۳- در شرایطی که رطوبت بالا باشد، قطرات مایع قهوه‌ای‌رنگ در سطح اندام انگل قارچی مشاهده می‌شود که با فساد قارچ و شل شدن بافت و بوی بد فساد قارچ همراه است به همین دلیل به آن حباب‌تر می‌گویند. در شرایط محیطی خشک‌تر (رطوبت کم‌تر در سالن) در بافت بیماری فساد کمتری ایجاد می‌شود و شبیه بیماری ورتیسیلیوم به نظر می‌رسد.

۴- اگر قارچ‌های بالغ بیمار شوند تنها پایین ساقه آن‌ها آلوده می‌شود.

منشأ بیماری مایکگون، خاک پوششی است؛ زیرا زیستگاه این کپک در خاک است. هر چه آلودگی خاک پوششی بیشتر باشد، عملکرد کاهش بیشتری خواهد داشت. اگر که دو یا چند مورد از بیماری در سالن مشاهده شوند، در صورت انجام اقدامات بهداشتی مناسب جهت جلوگیری از شیوع و گسترش آن، می‌توان آن را کنترل نمود و در عملکرد محصول تأثیر چندانی نخواهد داشت.

 

۹ نکته در انتخاب محل مناسب برای احداث واحد تولید پرورش قارچ دکمه‌ای

قبل از طراحی و احداث سالن پرورش قارچ دکمه ای باید به نکاتی توجه نمود که بعد از احداث، امکان تغییر بسیاری از موارد وجود ندارد، بنابراین پیشنهاد می کنیم قبل از احداث سالن پرورش خود به این نکات توجه نمایید.

۱-داشتن استراتژی بلند مدت

در طراحی سالن پرورش قارچ دکمه‌ای، از همان ابتدا یک استراتژی بلندمدت داشته باشید. فرض کنید شرایط کاملاً در آینده فراهم خواهد بود. شما حداکثر قصد دارید به چه ظرفیتی از تولید دست پیدا کنید. رعایت این مسئله در طراحی سالن‌ها و راهروهای دسترسی و هواسازها می‌تواند برنامه توسعه احتمالی آینده شما را از طرف هزینه‌های مجدد بی‌نیاز کند. پس فرض را بر شرایط مناسب در نظر بگیرید و برنامه‌ریزی آینده را نیز مدنظر قرار دهید.

یک نکته طلایی در روند تولید و پرورش قارچ دکمه ای

برخی از افراد در کشت و پرورش قارچ دکمه­ ای دچار خطاهایی می‌شوند که به دلیل عدم آگاهی می ­باشد و در نتیجه از لحاظ اقتصادی ضرر می‌کنند، درحالی‌که با دانستن برخی از نکات مهم در روند تولید و پرورش به‌راحتی می‌توان از خسارت‌های بیشتر جلوگیری نمود. در این ویدئو به یکی از این نکات مهم پرداخته می‌شود.

برای دیدن فیلم یه سری به سایت دیتا قارچ بزنید..

آیا میزان تحمل به شوری قارچ دکمه‌ای را می دانید؟

رشد گیاه تحت شرایط شوری، از طریق تنش آبی، تجمع یون‌های سمی و عدم تعادل تغذیه‌ای محدود می‌شود. تأثیرات شوری در گیاهان متناسب با گونه گیاهی و شرایط محیطی متفاوت است؛ ولی در پرورش قارچ دکمه ­ای در این مورد اطلاعات کمی وجود دارد که در این مقاله به آن می پردازیم.

قارچ دکمه­ ای و شوری

در طول پرورش معمول قارچ دکمه‌ای، رشد میسلیوم ها، تعداد پریموردیاهای ابتدایی و توسعه‌ی اندام قارچی، همگی تحت تأثیر محتوای رطوبتی کمپوست و لایه فوقانی آن یعنی خاک­ پوششی، قرار می‌گیرند.

کیفیت آب، به‌عنوان عاملی در تولید بهینه قارچ شناخته ‌شده است اما اطلاعات کمی درباره تأثیر شوری محیط کشت وجود دارد. به نظر می‌رسد که شوری آب مورد استفاده، یک عامل بزرگ در کاهش تولید باشد و ممکن است به‌ عنوان مسئول کشت‌های ناموفق که در مزارع تولید تجاری قارچ رخ‌داده‌اند، شناخته شود. 

برخلاف بسیاری از محصولات گیاهی دیگر، اطلاعات زیادی درباره تحمل به شوری قارچ‌های خوراکی وجود ندارد؛ ولی در این مقاله، درباره­ ی تعیین شوری بحرانی در محیط کشتی که در آن، تولید قارچ‌ها کاهش می‌یابد و همچنین ارزیابی سهم نسبی تنش آبی و سمیت یون‌های ویژه در کاهش تولید قارچ در محیط‌های شور صحبت می شود. 

آزمایشات در یک محیط کنترل شده، در اتاقک کشت قارچ، انجام شدند. سینی‌های پلاستیکی با مساحت ۰/۰۹ مترمربع که با ۲ کیلوگرم کمپوست قارچ پاستوریزه شده و تجاری، پر شده بودند و با قارچ آگاریکوس تلقیح شدند. در طی یک دوره ۱۰ روزه‌ی رشد میسلیوم، دمای ۲۵ درجه و رطوبت نسبی ۹۵ درصد، درون کمپوست اعمال شد. کمپوست با یک لایه ۵ سانتیمتری از پیت ماس که PH= 7 آن به وسیله کلسیم کربنات تنظیم گردید، پوشیده شد. وقتی میسلیوم در خاک‌پوششی دیده شد (معمولاً ۷ روز بعد)، دما به ۱۸ درجه و رطوبت نسبی به ۹۰ درصد کاهش یافت. اسپروفورها، ۱۴ روز بعد از پوشش ظاهر شدند و در طول فواصل ۶ هفته بعدی برداشت شدند.

هنگامی که خاک پوششی اعمال گردید، با محلول‌های نمک طعام و PEG در پتانسیل‌های اسمزی مختلف، آبیاری شد. غلظت‌های محلول نمک طعام و PEG متفاوتی اعمال گردید و آب مقطر به‌ عنوان تیمار شاهد به‌کاربرده شد.

نمک طعام 

نتیجه­ گیری:

استفاده از محلول‌های نمک طعام و پلی‌اتیلن­گلایکول (PEG)، از طریق کاهش تدریجی پتانسیل اسمزی خاک‌پوششی (کاهش آب در دسترس برای میسیلیوم ها) مورد استفاده در کشت قارچ دکمه‌ای باعث کاهش چشمگیری در تولید قارچ‌ها شد.

این حاکی از این است که در غلظت‌های بالای PEG، به علت تأثیرات اسمزی، تولید با یک روند کاهشی، ادامه می‌یابد ولی در غلظت‌های بالای نمک طعام، رشد از طریق یک فاکتور اضافه‌تری، به تأخیر می‌افتد و این احتمالاً به علت تأثیر سمیت یونی بود.

در غلظت‌های اسمزی نمک طعام بیشتر از ۰/۴۸- MPa، سدیم بیشتری به اسپوروفورها (محل تولید اسپورها) وارد می‌گردد و این با کاهش در تولید اسپوروفورها، هم‌زمان گردید. گلایکوفیت­ ها (گیاهانی که در محیط‌های شور زندگی می‌کنند)، برای جلوگیری از تجمع یون‌های سمی در بافت‌های در حال رشد فعال خود، نمک را دفع می‌کنند. توانایی تنظیم تجمع یون‌های سدیم، به‌عنوان یک فاکتور مهم در بقای گیاهان خاص در محیط‌های شور در نظر گرفته‌شده است. به نظر می‌رسد که قارچ دکمه ­ای سفید در تنظیم جذب یون‌های سدیم در غلظت‌های بالای نمک ناتوان است و این منجر به تجمع غلظت‌های سمی سدیم برای اسپوروفورها می‌شود.

همچنین رشد قارچ می‌تواند تحت شرایط شوری، به علت عدم تعادل تغذیه‌ای محدود شود. افزایش غلظت‌های سدیم درون اسپوروفورها که به علت غلظت بالای نمک طعام رخ می‌دهد، با کاهش قابل‌توجهی در غلظت یون‌های کلسیم (۰/۰۲ درصد ماده خشک) همراه می‌شود که به طول قابل‌توجهی کمتر از مقدار معمول موردنیاز برای تولید محصول بالا و سالم است؛ بنابراین کمبود کلسیم در بافت‌های اسپوروفور، ممکن است یک فاکتور دیگر در کاهش رشد و تولید در شوری‌های بالا باشد.

وقتی‌که غلظت‌های اسمزی یکسان از نمک طعام و PEG، بکار برده شد، غلظت‌های نیتروژن، فسفر، منیزیم، منگنز، پتاسیم، روی و آهن در ماده خشک اسپوروفور یکسان بود. این عناصر حتی مشابه به غلظت‌های گزارش شده در قارچ‌های سالم بودند؛ بنابراین بعید است که کاهش رشد ناشی از شوری به دلیل عدم تعادل یا کمبود این یون‌ها باشد.  

تیمار با محلول‌های نمک طعام، باعث افزایش غلظت یون‌های کلر و سدیم و کاهش غلظت کلسیم در ماده خشک اسپروفور گردید ولی محلول‌های PEG تأثیری نداشتند. به نظر می‌رسد زمانی که محیط کشت شدیداً شور باشد، سمیت یونی همراه با تجمع بیش ‌از حد یون‌های سدیم و کلر، یا عدم تعادل یونی همراه با کاهش هم‌زمان یون‌های کلسیم، فاکتورهای مازاد بر تنش اسمزی در کاهش تولید اسپوروفورها باشند.

سخن آخر …

در قارچ دکمه‌ای غلظت اسمزی بحرانی نمک طعام در خاک‌پوششی به عبارت دیگر غلظتی که باعث کاهش ۱۰ درصدی تولیدمی‌شود، ۰/۱- MPa است که این مقدار با ۲۹ میلی مول نمک طعام با هدایت الکتریکی  EC) 2/8) دسی زیمنس بر متر در دمای ۲۵ درجه سانتی گراد برابر است.

 بنابراین مشابه با گوجه، خیار و کلم، قارچ دکمه‌ای در طبقه‌بندی تحمل به شوری محصولات، در گروهنسبتاً حساس به شوری شناخته می‌شود.